Tolunoğulları Hanedanın kurucusu; Buhara asıllı Türk komutan Tolun’dur. Halife Me’mûn döneminde önemli bir komutandı. Vefat ettikten sonra oğlu Ahmed b. Tolun; muhtemelen 862 yılında Sâmerrâ’ya döndü ve Müstaîn-Billâh’ın güvenini kazanarak sarayda nüfuzlu kişiler arasına girdi. Mısır Valisi Bayık Bey’in vekili olarak Mısır’a girdi ve 868 yılında Tolunoğulları hanedanının temelini böylece atmış oldu .
Şam’daki isyanı bastırmak için topladığı askerlerin 100.000’i geçmesi üzerine onlar için bir şehir kurarak ülke merkezini oraya taşıdı. Fustat’ın kuzeydoğusunda, Yeşkür Dağı’nın eteğinde, Katâi şehrini kurdu ve idari merkezi orada yaptırdığı saraya taşıdı. Kayınpederi Yârcûh et-Türkî öldükten sonra; Mısır, tamamen Ahmed’in eline geçti. Abbâsî halifeliği, Ahmed b. Tolun’dan malî ve askerî destek istedi. Ahmed; bu desteği vermedi. Hilâfet nâibi Muvaffak-Billâh; talep ettiği desteği alamayınca bir ordu ile Rakka (Suriye) önlerine geldi ve o orduyla 10 ay orada bekledi. Sonra da geri döndü. Bu Ahmed’in siyasi hayatı için bir dönüm noktası oldu. Bundan sonra (877); ismen halifeye bağlı fakat özerk bir hükümdar olarak hareket etmeye başladı. Suriye fethine çıktı. Batıda Berka ve Trablusgarp’tan doğuda Fırat nehrine kadar tüm toprakları ele geçirdi. Suriye ve Mısır’ı fethettikten sonra adına para bastırdı. Bunun üzerine Muvaffak-Billâh; O’nu Mısır valiliğinden azletti. Ahmed de; buna karşılık hilafet makamıyla bağını kestiğini açıkladı ve bağımsızlığını ilan etti. Abbasi halifeliği ile ilgili tek bağı; hutbelerde halifenin isminin okunması olarak kaldı ve Bağdat’a bir miktar vergi ödenmeye devam edildi.
Eser olarak Kahire’de; Tolunoğlu Ahmed Camii’ni yaptırmıştır.
